25 lat samorządu bankowego w Polsce

24 stycznia 2016 roku mija 25 lat od powołania Związku Banków Polskich. Z tej okazji w tym roku najważniejsze kongresy i konferencje ZBP będą się odbywały z nawiązaniem do obchodów 25-lecia powołania samorządu bankowego. Podczas uroczystości wręczane będą również Medale Mikołaja Kopernika Związku Banków Polskich osobom zasłużonym w rozwój polskiej bankowości.

Partnerem głównym obchodów jest:

  • Krajowa Izba Rozliczeniowa SA

Partnerami są:

  • Visa
  • MasterCard
  • Centrum Prawa Bankowego i Informacji
  • KPMG

Partnerami wspierającymi są:

  • Biuro Informacji Kredytowej SA
  • Mondial Assistance


PRZED POWOŁANIEM ZWIĄZKU BANKÓW POLSKICH – ważne wydarzenia z lipca 1990 roku

W dniu 24 stycznia 2016 roku minie 25 lat od powołania Związku Banków Polskich.

Realizację tej inicjatywy środowiska bankowego, poprzedził okres intensywnych prac koncepcyjno-uzgodnieniowych, który rozpoczął się niebawem po zapoczątkowaniu przebudowy ustrojowo-gospodarczej kraju.

Budowę gospodarki rynkowej rozpoczęto w nowych warunkach politycznych, zapoczątkowanych po wyborach parlamentarnych w dniu 4 czerwca 1989 roku. Dziedzictwo otrzymane po trudnym okresie PRL wymagało dogłębnej przebudowy niemal wszystkich dziedzin życia. Nowe władze musiały zmierzyć się z głęboką nierównowagą rynkową, niską efektywnością państwowych przedsiębiorstw, wysokim zadłużeniem zagranicznym, niedostosowanymi do gospodarki rynkowej strukturami gospodarczymi i ogromną luką technologiczną w stosunku do państw uprzemysłowionych. Zmiany wymagał także porządek instytucjonalny i układ właścicielski (prywatyzacja). Ten ogromny i wielopłaszczyznowy projekt przebudowy odbywał się pod hasłem „transformacji”. Konieczne zmiany w wielu obszarach napotykały na duże opory społeczne. Dlatego też, z transformacją ściśle wiązała się konieczność szerokiego informowania społeczeństwa o specyfice toczących się procesów. O ile, stosunkowo łatwiej jest dokonywać zmian o charakterze organizacyjnym czy technologicznym, o tyle największe wyzwanie zawsze stanowi ewolucja ludzkiej mentalności. Duża część społeczeństwa, przyzwyczajona do gospodarki planowej, nie potrafiła się odnaleźć w nowych realiach i funkcjonować samodzielnie w gospodarce rynkowej.

Początki reformy polskiej bankowości sięgają 1987 roku, kiedy to uruchomiono działania restrukturyzujące sektor w kierunku bankowości rynkowej. Już 31 stycznia 1989 roku Sejm uchwalił nowe Prawo bankowe i ustawę o Narodowym Banku Polskim, m.in. tworząc możliwości zakładania banków w formie spółek akcyjnych przez podmioty krajowe i zagraniczne czy znosząc podmiotowe i przedmiotowe ograniczenia dla działalności bankowej. Ponadto, klientom zapewniono swobodę wyboru banku, a całość stosunków pomiędzy bankami i klientami oparto na umowach cywilno-prawnych. NBP przypisano ustawowo rolę banku centralnego, co wpłynęło na całkowitą zmianę dotychczasowych relacje pomiędzy nim i bankami. Z dniem 1 lutego 1989 roku ze struktur NBP wydzielono 9 państwowych banków, które przejęły od nowopowstałego banku centralnego prowadzenie działalności depozytowo-kredytowej. Wolność inicjatyw gospodarczych i liberalizacja przepisów o tworzeniu banków doprowadziły do powstania w 1990 roku grupy 75 banków ogólnopolskich, w tym 30 z większościowym udziałem kapitału prywatnego. Ponadto, do tego czasu wszystkie banki spółdzielcze obowiązkowo były zrzeszone w ramach Banku Gospodarki Żywnościowej, który miał charakter banku państwowo - spółdzielczego. Po zniesieniu tego obliga ponad 100 banków spółdzielczych oddzieliło się od BGŻ, a pozostałe 1562 banki podpisały z Bankiem umowy o współpracy.

Sektor bankowy musiał sprostać nowym, zupełnie nieznanym z dotychczasowej polskiej praktyki wyzwaniom towarzyszącym budowie liberalnej gospodarki.  Potrzebne były: wiedza, kadry, kapitał, nowoczesne technologie, infrastruktura. Słowem, trzeba było budować wszystko od podstaw.

W tej sytuacji już wiosną 1990 roku banki zaczęły szukać wspólnej płaszczyzny wymiany doświadczeń. Rozważano różne koncepcje. Konsultowano je z Narodowym Bankiem Polskim oraz Urzędem Rady Ministrów. Przełomowe dla dojrzewania koncepcji Związku okazały się rozmowy z lipca 1990 roku.

Podczas spotkania ówczesnego Prezesa banku PKO BP, Mariana Krzaka z Ministrem i Szefem Gabinetu Prezesa Rady Ministrów Jackiem Ambroziakiem oraz Krzysztofem Pietraszkiewiczem (wówczas Dyrektorem Gabinetu Ministra J. Ambroziaka), ten ostatni poddał pod rozwagę powołanie organizacji samorządowej na podstawie podjętej rok wcześniej ustawy o izbach gospodarczych. Sytuowała ona te izby jako organizacje samorządu gospodarczego, reprezentujące interesy zrzeszonych podmiotów, w szczególności wobec organów państwowych. W dziejach polskiej bankowości znany był już przykład takie organizowania się przez banki komercyjne, które przed wojną powołały do życia Związek Banków w Polsce.

Jeszcze w tym samym miesiącu zapadła decyzja o utworzeniu organizacji samorządowej banków, opartej na zasadzie dobrowolności, zdolnej do reprezentowania tego środowiska wobec NBP, rządu, parlamentu oraz podejmowania węzłowych zagadnień współpracy i rozwoju sektora bankowego, a także rozwoju niezbędnej infrastruktury.

Decyzje te poprzedziło spotkanie w NBP, w dniu 17 lipca 1990 roku, z udziałem prezesów banków państwowych oraz działających w formie spółek akcyjnych, a także przedstawicieli bankowości spółdzielczej. Spotkaniu przewodniczył ówczesny Prezes NBP prof. Władysław Baka, który popierał inicjatywę utworzenia silnej organizacji repezentującej wszystkie polskie banki.

W następstwie poczynionych uzgodnień wyłoniono Grupę Inicjatywną, której powierzono prowadzenie prac organizacyjnych.

W skład Grupy weszli:

  • Marian Krzak - Prezes Powszechnej Kasy Oszczędności - banku państwowego, Przewodniczący Grupy
  • Marian Kanton - Prezes Zarządu Banku Polska Kasa Opieki S.A.
  • Antoni Maciejewski - Prezes Zarządu Banku Ziemskiego S.A.
  • Romuald Meyer - Prezes Zarządu Bydgoskiego Banku Komunalnego S.A.
  • Aleksy Misiejuk - Prezes Zarządu Agrobanku S.A.
  • Zygmunt Niewiarowski - Prezes Zarządu Banku Amerykańskiego w Polsce S.A.
  • Marian Rajczyk - Prezes Zarządu Banku Śląskiego S.A. w Katowicach
  • Andrzej Szukalski - Prezes Zarządu Powszechnego Banku Gospodarczego S.A. w Łodzi
  • Ryszard Ślązak - Prezes Zarządu Warszawskiego Banku Zachodniego S.A.

Jak już wspomniano, sektor bankowy znajdował się w stanie głębokiego niedorozwoju i nie był przygotowany do zapewnienia gospodarce oraz ludności należytej obsługi. Wiedza i umiejętności praktyczne pracowników banków na początku lata dziewięćdziesiątych nie były dostateczne. Widoczne były także braki w wyposażeniu materialnym i technicznym, oferta usługowa i produktowa pozostawała zbyt uboga, a w obrocie gospodarczym kluczową rolę odgrywały rozliczenia gotówkowe.

W tych warunkach ogromne nadzieje wiązano z możliwym wsparciem procesu rozwoju sektora bankowego ze strony tworzonej organizacji.

PRACE GRUPY INICJATYWNEJ

(kształtowanie zrębów przyszłej organizacji samorządu bankowego)

Na początku transformacji system bankowy obejmował: na jednym poziomie – Narodowy Bank Polski, któremu przywrócone zostały tradycyjne funkcje banku centralnego, na drugim – ponad 1700 banków reprezentujących różne formy własności, w tym: banki państwowe, bank państwowo-spółdzielczy, banki państwowe w formie spółek akcyjnych, banki państwowe z udziałem kapitału prywatnego, banki z udziałem kapitału zagranicznego oraz banki spółdzielcze.

Grupa Inicjatywna natychmiast po powołaniu przystąpiła do prac koncepcyjnych. Podczas licznych spotkań, ustaliła zasadnicze cele i zadania przyszłej organizacji, co nastąpiło po analizie statutów oraz form działania tak znaczących organizacji bankowych, jak: Związek Banków Austriackich, Stowarzyszenie Bankierów Brytyjskich, Francuskie Stowarzyszenie Banków czy Federalny Związek Banków Niemieckich.

Ostatecznie, za podstawę prawną do zrzeszenia się banków, członkowie Grupy przyjęli ustawę z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych. Jeden z wymogów tej ustawy stanowił, że izba o ogólnopolskim zasięgu musi zrzeszać co najmniej 100 podmiotów.  Tymczasem banków komercyjnych było wówczas w Polsce około 60. Tak zrodził się pomysł, by zaoferować bankom spółdzielczym, które wydzieliły się z Banku Gospodarki Żywnościowej (w łącznej liczbie ok. 120), włączenie się do tworzonej, dobrowolnej organizacji samorządowej. Proces konsultacji z bankami spółdzielczymi zakończył się pomyślnie, w wyniku czego Związek od początku zrzeszał w swoich szeregach banki o wszystkich formach własności występujących na rynku.

W następnym kroku, Grupa Inicjatywna zaproponowała nazwę Związek Banków Polskich jako adekwatną do zróżnicowanej struktury właścicielskiej członków przyszłej organizacji i nawiązującą do tradycji Związku Banków w Polsce sprzed 1939 r.

Wstępny projekt Statutu przygotował Prezes Zarządu Warszawskiego Banku Zachodniego, Ryszard Ślązak. Nad ostateczną redakcją zapisów pracowali radcy prawni PKO BP: Andrzej Jankowski (późniejszy radca prawny Związku) i Ryszard Tolik.

NADSZEDŁ WYCZEKIWANY MOMENT

(utworzenie, rejestracja, początki działalności ZBP)

W dniu 24 stycznia 1991 r. w ośrodku wypoczynkowym PKO BP w Serocku odbyło się Zgromadzenie Założycielskie Związku Banków Polskich, które uchwaliło Statut, pod którym podpisy złożyli przedstawiciele 102 banków o różnych formach własności. Zgromadzenie wyłoniło również władze Związku: Zarząd oraz Komisję Rewizyjną.

Powołany został na 3-letnią kadencję w latach 1991-1994 Zarząd w dziewięcioosobowym składzie. Zarząd ukonstytuował się powierzając kierowanie pracami Zarządu Marianowi Krzakowi. Wiceprezesami zostali: Marianna Wolska (Dyrektor Banku Spółdzielczego w Płońsku) oraz Romuald Meyer (Prezes Bydgoskiego Banku Komunalnego SA), Członkami Zarządu zostali: Piotr Fajkowski (Dyrektor Spółdzielczego Banku Ludowego w Buku), Tadeusz Głuszczuk (Prezes Banku Zachodniego we Wrocławiu), Marian Kanton (Prezes Banku Polska Kasa Opieki SA),  Marek Skurjat (Dyrektor Banku Spółdzielczego w Sławie), Andrzej Szukalski (Prezes Powszechnego Banku Gospodarczego w Łodzi) i Zdzisław Szymczak (Dyrektor Gospodarczego Banku Wielkopolskiego w Poznaniu). W skład Komisji Rewizyjnej, również na 3-letnią kadencję, powołano: Tadeusza Żywczaka - Przewodniczący Komisji oraz członkowie: Marian Łukaszewski i  Krystyna Makarska.

Decyzją Zarządu kierowanie Biurem Związku powierzono Dyrektorowi Krzysztofowi Pietraszkiewiczowi (oddelegowanemu z URM), a do obsługi Zarządu na stanowisko Sekretarza Biura powołano Andrzeja Wolskiego.

Drugiego dnia Zgromadzenia uchwalono „Tezy do programu Związku Banków Polskich”. W czternastu, zwięzłych punktach sformułowano program działania Związku, jego cele i filozofię działania, podstawowe zadania oraz rolę w środowisku bankowym. Nowy samorząd był dobrowolną i samofinansującą się izbą. W dniu 20 lutego 1991 roku Związek został wpisany do ówczesnego rejestru izb gospodarczych pod numerem IG 19.

W historii Związku Banków Polskich, jak w zwierciadle, odbijają się dzieje transformacji polskiej bankowości i gospodarki. Nie było bowiem wydarzenia ważnego dla naszego rodzimego systemu finansowego, w którym Związek nie brałby udziału.

ZBP od początku tworzył i stale poszerzał platformę do współpracy sektora bankowego z władzami Państwa, oraz regulatorami i nadzorem, a po 1 maja 2004 roku także na poziomie Unii Europejskiej. Dobra współpraca była regułą oraz podstawą budowania stabilnego i bezpiecznego systemu bankowego, a także wspierania transformacji polskiej gospodarki.

Początki działalności Związku przypadły na okres dynamicznych zmian systemowych modelu ekonomicznego oraz bankowości. Konieczne były liczne przedsięwzięcia i inicjatywy tworzące zarówno prawne, jak i organizacyjne ramy rozwoju w warunkach gospodarki rynkowej. Przed Związkiem stanęły więc strategiczne zadania wielopłaszczyznowego wsparcia banków w rozwoju ich działalności i finansowaniu gospodarki, a także udział w pracach legislacyjnych nad nowymi regulacjami. W zawartym, w dniu 16 grudnia 1991 roku Układzie Stowarzyszeniowym, Polska zadeklarowała harmonizację szeroko rozumianego prawa bankowego do norm Unii Europejskiej.

W tym początkowym okresie, zarówno służby prawne banków, jak i Związek Banków Polskich nie były w stanie sprostać tak dynamicznemu procesowi legislacyjnemu, zwłaszcza, że warunki działania w nowych realiach gospodarczych oraz nowe produkty często wymagały opracowywania  od podstaw wewnętrznych regulaminów i procedur, a także nowych umów określających relacje z klientami. W tych okolicznościach Dyrektor Biura Związku, Krzysztof  Pietraszkiewicz, zainspirowany podobnymi rozwiązaniami zachodnimi, wystąpił z inicjatywą powołania Bankowej Spółki Prawniczej (obecnie Centrum Prawa Bankowego i Informacji) do prac na rzecz Związku Banków Polskich i całego środowiska bankowego.

Sektor bankowy nie dysponował niezbędną infrastrukturą do szybkiej i bezpiecznej wymiany informacji służących ograniczaniu ryzyka czy prowadzenia międzybankowych rozliczeń pieniężnych. Problemem pozostawała także kwestia dostarczania wiedzy we wszystkich obszarach bankowości funkcjonującej w warunkach gospodarki rynkowej.

Dlatego też, Związek od pierwszych miesięcy działalności, korzystając z dostępnych źródeł, inicjował różne formy współdziałania banków, które z jednej strony zapewniały wypracowywanie wspólnych stanowisk w przedmiocie niezbędnych ram prawnych rozwoju działalności, a z drugiej sprzyjały wspólnym przedsięwzięciom. We współpracy z Narodowym Bankiem Polskim prowadzone były środowiskowe konsultacje dotyczące powołania instytucji i budowy niezbędnej infrastruktury edukacyjnej, telekomunikacyjnej, rozliczeniowej czy specjalistycznej, umożliwiających wymianę między bankami informacji o zadłużeniu klientów.

Z inicjatywy i przy współudziale Związku powstały takie instytucje infrastruktury bankowej jak: Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A., Fundacja Warszawski Instytut Bankowości, Biuro Informacji Kredytowej S.A., Exatel S.A. (d. BPT Telbank S.A.), BondSpot S.A. (d. MTS-CeTO S.A.), First Data Polska S.A. (d. POLCARD S.A), BIG InfoMonitor S.A. Dziś, Związek jest również udziałowcem i ściśle współpracuje z Międzynarodową Szkołą Bankowości i Finansów w Katowicach.

Aktualnie do Związku Banków Polskich należy 106 banków komercyjnych, oddziałów instytucji kredytowych oraz banków spółdzielczych, których aktywa obejmują ponad 95% sektora bankowego w Polsce.

Misją Związku Banków Polskich jest „działanie na rzecz tworzenia warunków zrównoważonego rozwoju polskiego sektora bankowego, wspieranie przez banki wzrostu gospodarczego kraju oraz jednolitego europejskiego rynku usług finansowych i wzmacniania roli polskich banków”.

Od 2010 roku organami Związku są: Walne Zgromadzenie, Rada i Zarząd. Członkowie Związku tworzą ponadto 3 sekcje: banków dużych, banków średniej wielkości i oddziałów instytucji kredytowych oraz banków spółdzielczych i zrzeszających. Przy Związku działają Rady i Komitety, w skład których wchodzą przedstawiciele środowiska bankowego oraz firm infrastruktury bankowej. Gremia te stanowią płaszczyznę wymiany poglądów i doświadczeń, wspólnego rozwiązywania istotnych problemów, zwłaszcza z obszaru zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwa sektora bankowego, wypracowywania rekomendacji w zakresie rozwiązań prawnych, stałej poprawy jakości obsługi klientów i ochrony depozytów oraz formułowania stanowisk do nowych aktów prawnych o charakterze krajowym i unijnym.

Związek już w początkowym okresie swoje działalności powołał: Sąd Polubowny, Komisję Etyki Bankowej oraz instytucję Arbitra Bankowego.

Odwaga, wyobraźnia, odpowiedzialność, wszystko po trosze sprawiło, że dziś jesteśmy, jako sektor, powodem do dumy nie tylko dla szerokiej rzeszy bankowców, którzy przez 25 lat z mozołem wznosili gmach nowej polskiej bankowości, ale również dla milionów rodaków, którzy powierzyli nam swoje oszczędności, często stanowiące dorobek całych pokoleń. Skromne kapitały podatników oraz niewielkie oszczędności stanowiły fundament odradzającej się polskiej bankowości. W obliczu zawirowań na europejskim i światowych rynkach finansowych potrafiliśmy nie tylko utrzymać stabilność banków, ale zapewnić satysfakcjonujące owoce inwestorom, którzy obok niezbędnego potencjału kapitałowego wnieśli do polskiego sektora bankowego know-how, kulturę organizacji i standardy właściwe dla zaawansowanych instrumentów nowoczesnej inżynierii finansowej. To jednak polscy bankowcy, a zwłaszcza  kadra menedżerska decydują o efektach, których wyrazem są dobra jakość portfela kredytowego, bezpieczne depozyty oraz przejrzyste rozliczenia oferowane przez polskie banki. Krzysztof Pietraszkiewicz

Szerzej o Związku i dorobku sektora bankowego w mijającym ćwierćwieczu na stronie www.zbp.pl oraz w  książce Bankowość polska 1987 – 2012. Ludzie i ich dzieło.