Wyrok Sądu Najwyższego w sprawie spreadowej

Wyrok jest ostatecznym rozstrzygnięciem, w którym SN przesądził, że kredytobiorcy – jeśli mogą liczyć na zasądzenie od Banków jakichkolwiek kwot, to tylko za okres od daty zawarcia kredytu, do daty wejścia w życie ustawy spreadowej (tj. do 26 sierpnia 2011 r.), o ile udowodnią w sądzie, że zastosowany przez Bank do przeliczenia ich zobowiązań kurs, był w jakikolwiek sposób nieprawidłowy. Sąd stwierdził, że odpowiedź na pytanie, jaki kurs należy uznać za „prawidłowy” wykracza poza przedmiot rozpoznawanego przez SN sporu – SN nie wspomniał np. o kursie średnim NBP. Wyrok ten, na którego pisemne motywy będziemy musieli poczekać ok. 1-3 miesiące, wydaje się jednoznacznie przesądzać bezpodstawność oczekiwań niektórych konsumentów, aby ukształtować ich kredyty jako kredyty w PLN (bez indeksacji) oprocentowane według LIBOR 3M CHF.

1.  Przedmiot sporu

Powodowie wystąpili do sądu o ustalenie, na podstawie art. 189 k.p.c., że wybrane klauzule występujące w zawartej przez nich umowie kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego są bezskuteczne i nie powinny być wobec nich stosowane. Zdaniem Powodów te postanowienia umowy, które uprawniały Bank do przeliczania ich należności według kursów, które Bank w sposób dowolny (nieweryfikowalny) ustalał i publikował w tabelach kursów walut obcych, są abuzywne. Abuzywność natomiast uzasadnili brakiem możliwości weryfikacji, w jaki sposób Bank wskazany kurs ustalił. Interes prawny kredytobiorcy uzasadniali też w ten sposób, że kurs z tabel bankowych został zastosowany nie tylko przy spłatach poszczególnych rat kredytowych, ale również przy wypłacie kredytu.

Bank wniósł o oddalenie powództwa wskazując m.in. na brak interesu prawnego, wynikający z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo Bankowe oraz niektórych innych ustaw (tzw. „ustawa spreadowa”), który to przepis przesądził, że dodany nowelizacją art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa Bankowego ma zastosowanie również do umów zawartych przed wejście w życie ustawy. Gdyby Powodowie kwestionowali rozliczenia dokonane przed wejściem w życie ustawy spreadowej, powinni wystąpić z dalej idącym roszczeniem, a kwestia prawidłowości rozliczeń nie jest przedmiotem sporu w tej konkretnie sprawie.

2. Zapadłe w sprawie wyroki

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r. uwzględnił powództwo w całości. Bank zaskarżył ten wyrok apelacją, która okazała się skuteczna. Wyrokiem z dnia 20 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku (I ACa 499/12) stwierdził, że powództwo zasługiwało na oddalenie z uwagi na brak interesu prawnego po stronie powodów. Sąd wskazał, że ustawa spreadowa rozwiązała problem na przyszłość, natomiast w zakresie dokonanych już rozliczeń – kredytobiorcy mogą wystąpić z powództwem o zapłatę.

Od tego wyroku skargę kasacyjną wniosła strona powodowa, na skutek której to skargi, wyrokiem z dnia 23 października 2013 r. (sygn. akt IV CSK 142/13), Sąd Najwyższy uchylił sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wskazał, że pogląd Sądu Apelacyjnego co do tego, że ustawa spreadowa rozwiązała problem „abuzywności” na przyszłość, jest słuszny, ale mimo powyższego wyrok należało uchylić, gdyż Sąd ten powinien również wyjaśnić, jaki skutek ustawa spreadowa miała względem spłaconej już części kredytu.

Orzekając ponownie Sąd Apelacyjny w Białymstoku (wyrok z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa 801/13) również oddalił powództwo, tym razem wskazując, że ustawa spreadowa wywołała pośredni skutek także w zakresie spłaconej już części kredytu, a normy dyspozytywne (art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa Bankowego), zastąpiły bezskuteczne klauzule zawarte w umowie. Sąd Apelacyjny dodał również, że z toku rozumowania powodów wynika ich oczekiwanie, że wyeliminowanie wskazanych w pozwie postanowień umownych wywrze taki skutek, że udzielony kredyt w złotych będzie spłacany także w złotych przy uwzględnieniu oprocentowania LIBOR 3M CHF, z czym Sąd się nie zgadza. Jeśli Powodowie kwestionują przeliczenia, których Bank dokonał przed wejściem w życie Ustawy spreadowej, powinni wystąpić z powództwem o zapłatę.

3. Skarga kasacyjna Powodów

Powodowie wnieśli od tego wyroku kolejną skargę kasacyjną, wskazując m.in., że art. 69 ust. 2 pkt 4a prawa bankowego nie jest normą dyspozytywną, która bez odrębnych czynności kształtujących może znaleźć bezpośrednie zastosowanie w łączących strony relacjach umownych. Powodowie natomiast dysponują interesem prawnym, gdyż fakt początkowego przeliczenia kursem kupna wypłaconego im kredytu według kursu z tabel Banku powoduje, że również wszystkie późniejsze przeliczenia były nieuprawnione.

4. Motywy ostatecznego i korzystnego dla Banku wyroku SN

Sąd Najwyższy w sprawie o sygn.. IV CSK 362/14 oddalił skargę kasacyjną powodów od korzystnego dla Banku wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku. Sąd Najwyższy uzasadniając ten wyrok wskazał, że:

4.1. Powodowie nie mieli interesu prawnego, aby żądać uznania przez Sąd częściowej bezskuteczności umowy (w zakresie postanowień odsyłających do tabel banku).

4.2. Tzw. „ustawa spreadowa”, rozwiązała problem klauzul odsyłających do kursów z tabel kursów obowiązujących w bankach. Od daty jej wejścia w życie (26.08.2011) nie można mówić o braku podstaw to przeliczania waluty, gdyż kredytobiorcy mogli wystąpić do Banku o sprecyzowanie w umowie zasad ustalania kursów walut obcych albo spłacać kredyt bezpośrednio w walucie obcej (z pominięciem ustalonego przez Bank kursu, w takim wypadku problem przeliczenia CHF na PLN w ogóle nie powstaje). Innymi słowy, zdaniem Sądu art. 4 ustawy spreadowej w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego znajduje zastosowanie do umowy o kredyt denominowany zawartej przez Powodów z Bankiem. Zastosowanie tych przepisów oznacza, że:

(i) kredyt udzielony Powodom jest i zawsze był kredytem denominowanym w walucie CHF,

(ii) na przyszłość (od daty wejścia w życie ustawy spreadowej) klient ma prawo domagać się od Banku ustalenia zasad określania kursów walut lub spłacać kredyt bezpośrednio w CHF.

4.3. Jeżeli zaś chodzi o okres przed wejściem w życie ustawy spreadowej, to – wychodząc z założenia o którym wyżej, że kredyt był od początku denominowany (waloryzowany) w CHF  – klient może jedynie wystąpić z powództwem o zapłatę różnicy między kwotą zapłaconą bankowi, a kwotą, która byłaby należna, gdyby zastosowano do uruchomienia i spłaty kredytu inny (prawidłowy kurs). W takiej sprawie klient banku będzie jednak musiał przekonać sąd, dlaczego kurs z tabeli nie jest właściwy i jaki inny kurs należałoby zastosować.

Źródło: Kancelaria Linklaters Warsaw