Kalendarz wydarzeń

Działania ZBP w obszarze OZE

2017-08-08

Główne wnioski z dyskusji w Klubie Polska 2025+ na temat zrównoważonego rozwoju w zakresie gospodarki energetycznej, wodnej i czystego powietrza oraz działań ZBP w obszarze OZE

Związek Banków Polskich, w myśl statutu, wspiera działania służące długofalowemu i zrównoważonemu rozwojowi polskiej gospodarki, a jednym z elementów wsparcia w tym zakresie jest pobudzanie dyskusji i edukacja w ramach organizowanych w Klubie Polska 2025+ debat dotyczących obszarów o znaczeniu strategicznym dla naszego kraju. Takim tematem jest niewątpliwie kwestia dostępu do zasobów słodkiej wody, rozwój energetyki i potrzeba ograniczenia zanieczyszczeń powietrza. Zgodnie z dyskusją, która odbyła się 19 lipca 2017 r. główne problemy dotyczące tych obszarów w dużej mierze wynikają z braku spójnych, długofalowych priorytetów i planów rozwojowych oraz braku odpowiedniej komunikacji. Długoterminowe planowanie i stabilne regulacje prawne oraz ich właściwa komunikacja umożliwiają inwestorom podejmowanie racjonalnych decyzji biznesowych, a w przypadku banków umożliwiają ograniczenie ryzyka kredytowego przy finansowaniu inwestycji. W wielu obszarach wymagane są jednak decyzje polityczne.

Woda:

  • Wody słodkie stanowią zaledwie 2,5% całkowitych zasobów wodnych Ziemi, a z tej objętości aż  68,7% uwięziona jest w lodowcach i śniegach. W dalszej kolejności słodka woda występuje w wodach podziemnych . Niewielka część słodkiej wody bo tylko ok 0,3% jest dostępna  w postaci wód powierzchniowych ( rzek, bagien i jezior).
  • Polska jest krajem o „granicach hydrograficznych”. Tylko 13 % naszych zasobów wodnych formuje się poza terytorium kraju, a tylko kilka procent „eksportujemy” do państw sąsiednich. Przeciętne zasoby wód powierzchniowych Polski wynoszą ok. 62 km3, przy czym w roku bardzo suchym mogą one być mniejsze od 40 km3, a w roku bardzo mokrym – większe od 90 km3. Oprócz zasobów własnych (autochtonicznych) wynoszących 53,9 km3 (87,5%), Polska dysponuje zasobami pochodzącymi spoza granic kraju 12,7 km3 (12,5%).
  • Wielkość zasobów wodnych w Polsce nie jest obecnie zagrożona, mimo, że zasoby wodne w kraju należą do jednych z najmniejszych w Europie Na osobę przypada w naszym kraju 1580 m3 wody na rok. Jest to wskaźnik 3 razy mniejszy od średniej europejskiej i 4,5 razy mniejszy od przeciętnej dla świata. Dla porównania, na jednego mieszkańca Europy przypada średnio w ciągu roku  ok 4500 m³, a na Ziemi ok 7300m³. W UE plasujemy się w trzeciej dziesiątce pod względem zasobów wody na mieszkańca, za nami są tylko Czechy, Cypr i Malta. 
  •  W miarę zmniejszania się populacji zgodnie z obecnym trendem demograficznym, zasoby wodne przypadające na mieszkańca będą się zwiększać.
  • W latach 90-tych wzrosła efektywność gospodarowania wodą w obszarach komunalnych,  dzięki nowym technologiom i inwestycjom nastąpiło zmniejszenie zużycia wody dla mieszkań. Problemem jest jednak zły stan zabudowy hydrotechnicznej oraz brak infrastruktury miejskiej pozwalający na zagospodarowanie wody z opadów. W tym względzie Polska jest technologicznie zacofana względem innych krajów europejskich.
  • Obszary zagrożone deficytem wody w Polsce zużywanej w przemyśle i gospodarce komunalnej to m.in. : Kraków i okolice, Górny Śląsk, Lublin i okolice, Trójmiasto, aglomeracja łódzka, rejon Szczecina i Polic. Obszary zagrożone deficytem wody dla rolnictwa to: Wyżyna i Polesie Lubelskie, południowa część Niziny Mazowieckiej, wschodnia Wielkopolska i Kujawy, pradolina Narwi i Biebrzy oraz obszary przyległe.
  • Przestarzałe technologie i infrastruktura nawadniająca w rolnictwie sprawia, że zasoby wodne w tym obszarze są wykorzystywane w sposób bardzo nieefektywny.
  • Istnieje silna nierównowaga między melioracją i retencją wód, co stanowi zagrożenie dla normalnego gospodarowania zasobami wodnymi i nie sprzyja podnoszeniu poziomu ochrony przed zjawiskami ekstremalnymi tj. susze i powodzie.

Energia:

  • Wytwarzanie energii w Polsce w zdecydowanej większości opiera się na wykorzystywaniu zasobów węgla kamiennego i brunatnego. W przypadku węgla kamiennego, obecny dostęp do zasobów to 3,6 mld ton, w tym 3,2 mld ton zasobów operatywnych. Przy wydobyciu na poziomie 70 mln ton rocznie, zasobów wystarczy na najbliższe 45 lat. Kolejne zasoby będą wymagały inwestycji wydobywczych.
  • Niezagospodarowane zasoby bilansowe węgla kamiennego w Polsce szacowane na ok 31 mld ton znajdują się na terenach woj. małopolskiego, lubelskiego i śląskiego.
  • W przypadku węgla brunatnego zasoby bilansowe szacowane są na ok 23 mld ton. Rozpoznano 150 lokalizacji terenów węglonośnych. Obecne scenariusze zakładają:

a)       Wariant pesymistyczny:  eksploatację dotychczasowych złóż, na które kopalnie posiadają koncesję (Bełchatów, Turów, Konin, Adamów, Sieniawa)

b)      Wariant realny: kontynuację w oparciu o złoża satelickie obecnych kopalń (Ościsłowo, Złoczew, Gubin)

c)       Wariant optymistyczny: kontynuację rozwoju na złożach satelickich czynnych kopalń (Dęby Szlacheckie) i powstanie nowych zagłębi w oparciu o złoża regiony zachodniego (Legnica) i wielkopolskiego (Oczków)

  • Bez inwestycji, w roku 2030 skończą się możliwości pozyskiwania energii z tego surowca.
  • Mix energetyczny na świecie opiera się w 40% na węglu, 22% to gaz, 5% ropa naftowa, 11% energia jądrowa, 22% energia odnawialna
  • W krajach UE mix energetyczny to w 21% węgiel, 16,5% gaz, 9% ropa naftowa, 28,5% energia jądrowa i 25% energia odnawialna.
  • Polski mix energetyczny to w 53% energia z węgla kamiennego, w 32% z węgla brunatnego, w 4% z gazu, w 8% z wiatru oraz w 2% z wody i 1% z biomasy.
  • Tendencje europejskie wskazują na dążenie do energetyki zeroemisyjnej (nie opartej na węglu – np. Niemcy). Do 2030 w Polsce planowane jest uzyskiwanie 60% energii z węgla, a 40% z pozostałych źródeł, w tym z energii jądrowej. Nie wiadomo, czym zostanie zastąpione 25% potencjału opartego na węglu, którego wykorzystanie ma być zredukowane. Konieczne są decyzje polityczne co do rozwoju energetyki z paliw kopalnych lub zastępowania ich innymi źródłami.
  • Zapotrzebowanie na moc z uwzględnieniem rezerwy będzie w Polsce rosnąć w kolejnych latach. W 2010 było to 29 MW, w 2015 29 MW, w 2020 będzie to 32 MW, w 2025 34 MW i 38 MW w 20130 r.
  • Wg. Analizy A. Strupczewskiego z 2015 r. uśrednione koszty wytworzenia 1MW/h energii dla poszczególnych źródeł kształtują się następująco:
    • Energia jądrowa: 84,5 USD
    • Gaz ziemny CCGT: 121,6 USD
    • Węgiel kamienny: 154,5 USD
    • Gaz ziemny OCGT: 156,16 USD
    • Wiatr na lądzie: 177,35 USD
    • Biomasa: 194,6 USD
    • Panele PV: 222,35 USD
    • Wiatr na morzu: 227,23 USD

Koszty uwzględniają koszt środowiskowy przy cenie emisji CO2 na poziomie 30 USD/t

  • Mimo wysokich nakładów inwestycyjnych (5-6 mld USD na 1GW), sumaryczny koszt wytwarzania energii w przypadku energetyki jądrowej jest najniższy. Pod względem kosztowym technologia ta jest bardziej opłacalna od energetyki opartej na węglu, farm wiatrowych i słonecznych. Czas budowy dużego reaktora to 10 lat, eksploatacja nawet 60.
  • Strategiczna decyzja na temat energii jądrowej w Polsce nie została podjęta. Po katastrofie w Fukushimie, globalne nastawienie względem energetyki jądrowej jest sceptyczne. Z wyjątkiem Chin, które przestawiają swoją energetykę z węglowej na jądrową, nie powstają nowe elektrownie. Korea Płd. ogłosiła wygaszanie swojego programu jądrowego do 2060 r. W Europie budowana jest nowa elektrownia w UK, planowana jest budowa 2 elektrowni na Węgrzech i w Finlandii.
  • Elektrownie węglowe w Polsce mają zbyt dużą emisyjność, nie spełniają norm 550 kg CO2/1MWh (pakiet zimowy) – to jest niemożliwe do spełnienia w obecnych warunkach
  • 44 elektrownie (>200 MW, łącznie ponad 10GW) powinny być zmodernizowane lub wycofane – dyrektywa IED
  • Energia słoneczna w Polsce nie jest wykorzystywana efektywnie (12% współczynnik wykorzystania mocy) ze względu na warunki naturalne. Obszary dobrego nasłonecznienia dla energetyki (1160 kWh/m2/rocznie) to Polska południowo-wschodnia – Kraków, Rzeszów, Lublin.
  • W przypadku energii wiatrowej w Polsce, współczynnik wykorzystania mocy to 24% (w Niemczech 34%). Najlepsze warunki dla energetyki wiatrowej to pas północny i środkowy Polski – obszar nadmorski, okolice Suwałk i wąski fragment Polski centralnej między Poznaniem i Warszawą.
  • Rozwój OZE i energetyki prosumenckiej jest nieunikniony i powinien być wspierany jako istotny element miksu energetycznego – przy racjonalnym wsparciu. OZE są niespokojnymi źródłami energii. Potrzebne są rozwiązania zapewniające stabilność i jakość pozyskiwanej energii.
  • W obszarze sieci elektroenergetycznych konieczne są inwestycje pozwalające na ich rozbudowę lub przebudowę w kierunku sieci inteligentnych i możliwości  magazynowania energii.

Powietrze:

  • Zanieczyszczenie powietrza, w ostatnich latach szczególnie widoczne pod postacią smogu, ma charakter antropogeniczny i jest rezultatem z jednej strony zasiedlania przestarzałych technologicznie, nieefektywnych energetycznie budynków, a z drugiej – potrzeby ogrzewania ich z reguły z wykorzystaniem najtańszych materiałów opałowych, tj. muły węglowe, co w masowej skali generuje duże zanieczyszczenia powietrza.
  • Znaczna część budynków w Polsce została zbudowana z wykorzystaniem przestarzałych technologii, nie zapewniających wystarczającej retencji ciepła. Priorytetem w nowoczesnym budownictwie powinny być budynki energooszczędne, minimalizujące koszty ogrzewania i zużycie energii. Termomodernizacja istniejących budynków wymaga nakładów inwestycyjnych, jednak są to inwestycje opłacalne ze względu na docelową - w kilku-kilkunastoletniej perspektywie - redukcję kosztów utrzymania i poboru energii. Takie podejście jest korzystne dla wszystkich interesariuszy.

Działania ZBP w obszarze OZE

Wprowadzone w ostatnim czasie zmiany regulacyjne przyczyniły się do wzrostu niepewności w zakresie rozwoju rynku OZE w kolejnych latach. Działania Związku Banków Polskich zmierzają do zapewnienia bezpieczeństwa i stabilizacji systemu OZE,  w którym banki jako instytucje finansujące projekty inwestycyjne są zaangażowane kapitałowo już od wielu lat.

Działania te obejmowały opiniowanie przedstawionych regulacji, prowadzenie konsultacji ze środowiskiem regulatora i inwestorów.

Najważniejsze działania jakie w ostatnim czasie miały znaczący wpływ na zmianę warunków finansowania OZE obejmują  m.in.:

  • wprowadzenie podatku od nieruchomości obejmującego farmy wiatrowe – skutkujące 4 krotnym  wzrostem wartości nieruchomości,
  • wprowadzenie  obowiązku odległości lokalizacji farm wiatrowych (tzw. 10 H),
  • nowy mechanizm ustalania Opłaty zastępczej.

Ważnym determinantem obecnej sytuacji inwestorów i instytucji finansujących tego typu inwestycje jest także stale pogarszająca się sytuacja na rynku zielonych certyfikatów w związku ze spadkiem cen zielonych certyfikatów, która ma bezpośredni wpływ na sytuację finansową inwestorów OZE. System  zielonych certyfikatów, który został utworzony w 2005 r., aby zachęcić prywatnych przedsiębiorców do inwestowania w OZE,  miał zapewnić stabilną rentowność inwestycji w OZE i sprawić , aby projekty długoterminowe m.in. mogły uzyskać finansowanie zewnętrzne, w tym w bankach , a następnie  zapewnić stabilną obsługę zaciągniętych zobowiązań.

W ocenie Związku Banków Polskich wprowadzone zmiany regulacyjne mogą trwale przyczynić się do destabilizacji dotychczasowego systemu OZE co z punktu widzenia sektora bankowego będzie to miało wpływ na sytuację banków zaangażowanych w finansowanie OZE w Polsce.

Propozycje jakie Związek Banków Polskich kierował do Ministra Energii dotyczą:

a)  przejścia na system aukcyjny w dłuższym okresie czasu z uwzględnieniem istniejących instalacji lub wprowadzić aukcje migracyjne dla istniejących instalacji tj. należy zapewnić adekwatny dostęp do aukcji dla instalacji OZE  już funkcjonujących,

b)    ustabilizowania rynku Zielonych Certyfikatów

c)    utrzymania obowiązku OZE do 2020.

Związek Banków Polskich zwraca w szczególności uwagę, że przyjęty w lipcowej nowelizacji Ustawy o OZE, mechanizm ustalania Opłaty Zastępczej (OZ) może być niewystarczający dla zapewnienia bezpieczeństwa finansowego i przewidywalności rynku Zielonych Certyfikatów. Powiązanie mechanizmu ustalania opłaty zastępczej z roczną średnią ceną ZC w poprzednim roku wymaga określenia poza Maksymalnym Poziomem Opłaty Zastępczej również Minimalnego Poziomu Opłaty Zastępczej. Zgodnie z projektem poselskim, nowa jednostkowa Opłata Zastępcza stanowiłaby 125% rocznej ceny średnioważonej Zielonych Certyfikatów w poprzednim roku kalendarzowym. Z kolei Maksymalny Poziom Opłaty Zastępczej wynosiłby 300,03 PLN/MWh, a więc tyle ile wynosi poziom Opłaty Zastępczej według aktualnie obowiązujących przepisów Ustawy o OZE. Bez wprowadzenia postulowanej „ścieżki minimalnego poziomu umorzenia ZC”, a przede wszystkim bez wprowadzenia Minimalnego Poziomu Opłaty Zastępczej, niemożliwe będzie zapewnienie przewidywalności i względnej odporności na spekulację systemu Zielonych Certyfikatów (i odpowiednio systemu Certyfikatów Biogazowych), bez czego instytucje finansowe i inwestorzy będą mieli problem z restrukturyzacją projektów finansowanych w formule „project finance”. W ocenie Związku Banków Polskich Minimalny Poziom OZ powinien być nie mniejszy niż 150,02 PLN/MWh tj. połowa Maksymalnego Poziomu OZ..

Jednocześnie w ocenie Związku Banków Polskich należy zaznaczyć, że dla tysięcy polskich inwestorów brak działania w zakresie stabilizacji w obszarze odnawialnych źródeł energii może być odbierany jako ogromna porażka programu, wcześniej tak mocno promowanego przez Polski rząd, która może przełożyć się na nieodwracalne straty dla także rodzimych inwestorów i polskich rodzin. Było by to wtedy zaprzeczeniem ogłaszanych wielokrotnie zapewnień i działań na rzecz  patriotyzmu gospodarczego i wzmacniania  rodzinnej przedsiębiorczości.

Jacek Gieorgica, Piotr Matwiej