Kalendarz wydarzeń

Rewolucja w płatnościach

2018-01-15

Nowe regulacje dotyczące organizacji systemu płatności stworzą w 2018 r. wielkie wyzwanie dla polskich banków, zwłaszcza dla banków spółdzielczych.

Nadchodzi rewolucja w płatnościach. Unijna dyrektywa w sprawie usług płatniczych (PSD2)i przyjęte w końcu listopada 2017 r. regulacyjne standardy techniczne (RTS) stworzyły nową przestrzeń dla biznesu płatności na kontynencie europejskim. Konsumenci będą mogli ich dokonywać w wygodniejszy, szybki sposób, wykorzystując nowatorskie rozwiązania oferowane tak przez banki, jak i inne instytucje płatnicze. Tworzą się już nowe rozwiązania płatnicze w ramach otwartego systemu, w którym obok banków będą w znaczącym stopniu uczestniczyć instytucje technologiczne – tzw. fintechy.

Przyspieszenie obrotu

Płatności będą realizowane online, co ma sprzyjać rozwojowi jednolitego rynku cyfrowego UE. Efektem ma być przyśpieszenie obrotu płatniczego, jego uproszczenie, zwłaszcza z punktu widzenia konsumenta, i obniżenie kosztów, co ma pomóc w zwiększeniu efektywności rozliczeń.

Jednak nowe przepisy regulacyjne dotyczące organizacji systemu płatności stworzą w 2018 r. wielkie wyzwanie dla polskich banków, a w szczególności dla banków spółdzielczych. Regulacja PSD2 otworzy systemy płatnicze banków dla instytucji płatniczych. Będą one mogły jako tzw. strony trzecie inicjować przeprowadzać transakcje, mając dostęp do systemów płatniczych banków.

Co więcej, banki będą musiały udostępniać swoje dane dotyczące klientów instytucjom płatniczym, jeśli zostaną one upełnomocnione przez klientów do prowadzenia transakcji. Jeśli interfejs bankowy nie umożliwi dostępu strony trzeciej do rachunku klienta, bank będzie obowiązany do udostępnienia pełnego dostępu do rachunku wraz z jego historią.

Regulacja PSD2 otworzy drzwi do przejmowania rachunków z banków przez instytucje płatnicze i przejmowania rachunków od banków mniej nowoczesnych przez te, które mają nowoczesne systemy płatnicze i szeroką ofertę produktową. Przed bankami spółdzielczymi rysują się więc dwa główne zagrożenia: ryzyko związane z konstruowaniem sprawnych interfejsów bankowych API umożliwiających współpracę z systemami płatniczymi innych organizacji i otwarcie na konkurencyjne oferty ze strony tzw. stron trzecich i banków komercyjnych, tak w zakresie płatności, jak i pozostałych produktów.

Według danych Rady ds. Systemu Płatniczego, organu opiniodawczo-doradczego działającego przy Zarządzie NBP, w Polsce istnieje blisko 70 mln rachunków bieżących. Daje to średnio 1,8 rachunku na mieszkańca i plasuje nas na poziomie średniej wśród 22 krajów Unii Europejskiej, które dostarczyły dane.

Szybko rośnie liczba transakcji bezgotówkowych: o ile w 2005 r. wynosiła 1,03 mld, o tyle w 2016 sięgała 5,57 mld. W 2016 r. Polska zajmowała 19. miejsce wśród państw UE w liczbie transakcji instrumentami płatniczymi na mieszkańca, z wynikiem 233 przy średniej UE 239.

W ciągu 15 lat średni roczny wzrost wykorzystania instrumentów płatniczych na jednego mieszkańca zwiększał się w kraju szybciej niż średnio w UE i wynosił 16 proc. Przy takiej dynamice i potencjale wzrostu PKB na mieszkańca (11tys. euro w Polsce w 2016 r., przy średniej w UE 29 tys. euro) nasz kraj staje się coraz bardziej interesującym rynkiem transakcji płatniczych. Należy więc się liczyć z tym, że pojawią się nowi dynamiczni gracze opierający swój biznes na uregulowaniach PSD2. Rynek stanie się znacznie bardziej konkurencyjny. Będzie to nowe otwarcie nie tylko dla banków komercyjnych, ale także dla spółdzielczych.

Spółdzielcze wyzwanie

Ponad 550 działających w naszym kraju banków spółdzielczych musi być gotowych na przygotowanie w ciągu kilkunastu miesięcy ich systemów informatycznych i płatniczych do wymagań otwartej bankowości. Oczywiście tworzenie kilkuset interfejsów do systemów płatniczych jest zupełnie nieuzasadnione, a także nieefektywne. Koszty sektora spółdzielczego niepotrzebnie by wzrosły, a rezultaty wdrożeń byłyby co najmniej wątpliwe. BS-y rozliczając płatności poprzez dwa banki zrzeszające, powinny wypełnić nowe zobowiązania regulacji PSD2 oraz zapewnić odpowiednią ochronę danych osobowych klientów i zagwarantować bezpieczeństwo transakcji.

Najbardziej skutecznym działaniem powinna być centralizacja wysiłków i nakładów w bankach zrzeszających w celu przygotowania jednolitego i bezpiecznego rozwiązania informatycznego i w oparciu o ten aktywny interfejs dokonywanie rozliczeń przez krajową platformę umożliwiającą dostęp bankowym i niebankowym instytucjom płatniczym. Dlatego banki spółdzielcze powinny być również zainteresowane stworzeniem jednolitego standardu otwartej bankowości, który umożliwi bankom i instytucjom płatniczym (muszą one posiadać licencję KNF) inicjowanie i dokonywanie płatności wraz z wymaganym przez PSD2 udostępnianiem informacji.

Ów standard, tzw. Polish API, przygotowują obecnie banki wraz z instytucjami płatniczymi i innymi stronami trzecimi, których rola w przeprowadzaniu transakcji płatniczych w przyszłości niepomiernie wzrośnie.

Choć banki spółdzielcze są tradycyjnie silne w utrzymaniu bezpośrednich relacji ze swoimi klientami, to jednak orientowanie się rynku – zwłaszcza młodej generacji klientów – na nowoczesne formy płatności oraz na niewymagający bezpośredniego spotkania w oddziale kontakt z bankiem będą powodowały uszczuplenie bazy klientów.

Taki rozwój sytuacji wymaga przewidywania skutków regulacji, opisu diagnozy stanu obecnego, a wreszcie przygotowania działań na rzecz utrzymania konkurencyjności oferty BS-ów. Prawdopodobne przeciwdziałanie będzie zbyt kosztowne dla poszczególnych, często małych, BS-ów. Powinny one zatem wspólnie inwestować w nowe rozwiązania technologiczne. To z kolei wymaga wypracowania wspólnej logiki działań i wspólnego, jednolitego sposobu realizacji projektów. Budowanie wspólnych projektów i dostarczanie oczekiwanych rezultatów końcowych w określonym czasie i przy wcześniej ustalonych kosztach nie było do tej pory atutem bankowej spółdzielczości. Tym bardziej należałoby wypracować rozwiązania, które umożliwiłyby spółdzielczości bankowej sprostanie wyzwaniom regulacyjnym w zakresie PSD2 oraz ochrony i bezpieczeństwa danych klientów RODO. Są to w istocie wyzwania dotyczące współdecydowania i sprawnej organizacji, umiejętnej współpracy i realizacji nowych zadań efektywnie: o dobrej jakości, we właściwym czasie, za rozsądną cenę, dające nowoczesną ofertę bankom spółdzielczym na wymagającym i konkurencyjnym rynku.

Model otwartej bankowości i cyfrowego rynku finansowego wymaga nowego sposobu operowania i współdziałania w bankowości spółdzielczej.

Włodzimierz Kiciński, Wiceprezes Związku Banków Polskich

Artykuł ukazał się w dzienniku Rzeczpospolita w dniu 9 stycznia 2018 r.